పుష్ప విలాపం కరుణశ్రీ జంధ్యాల పాపయ్య శాస్త్రి

“పుష్ప విలాపం” తెలుగు సాహిత్యంలో ఒక అపూర్వమైన భావకావ్యం. దీనిని రచించిన మహాకవి కరుణశ్రీ (జంధ్యాల పాపయ్య శాస్త్రి) గారు, మానవత్వం, కరుణ, సౌందర్య స్ఫూర్తి వంటి విలువలను పూల గొంతులో పలికించిన మహనీయుడు. ఈ కీర్తనలో కవి ఒక సాధారణ సంఘటన పూజ కోసం పూలు కోయడం నుండి ఒక విశాలమైన మానవ ధర్మ ప్రశ్నను లేవనెత్తుతాడు. దేవుని పూజ పేరుతో జరుగుతున్న హింస, మనిషి స్వార్థం, ప్రకృతి మీద ఆధిపత్య భావన ఇవన్నీ ఈ కవితలో గాఢంగా ప్రతిఫలిస్తాయి. అందుకే ఇది కేవలం భక్తి కీర్తన కాదు, ఇది ఒక ఆత్మవిలాపం.

ఉదయ వర్ణన ప్రకృతి మాధుర్య ఆవిష్కరణ

కవిత ప్రారంభంలో కనిపించే ఉదయ దృశ్యం అద్భుతం. “ఉదయశ్రీ అరుణారుణ కాంతులలో ఉద్యానం కళకళలాడు తున్నది” అన్న వాక్యం ద్వారా, ప్రకృతి జీవంతో ఉప్పొంగుతున్న దృశ్యాన్ని మన కళ్ల ముందు నిలబెడతాడు కవి. పూలు “తల్లి ఒడిలో అల్లారు ముద్దుగా ఆడుకుంటున్నాయి” అన్న ఉపమానం, పూలకు జీవం ఉన్నట్లుగా మన హృదయంలో నాటుతుంది. ఈ వర్ణన అంతా మనసును మృదువుగా చేస్తుంది, కానీ ఇదే మృదుత్వం తరువాతి విలాపానికి పునాది అవుతుంది.

పూల విలాపం జీవత్వానికి స్వరం

పూలు మనిషిని అడిగే ప్రశ్న “మా ప్రాణము దీతువా?” ఈ కవిత హృదయం. ఇక్కడ పూలు కేవలం వస్తువులు కావు, అవి జీవులు, భావాలు కలిగిన సత్వాలు. మనిషి చేతిలో కత్తి పడగానే, పూల నోళ్ళు “జాలిగా విప్పి” అడిగే ప్రశ్న మన మనస్సును కుదిపేస్తుంది. ఈ క్షణంలోనే కవి మనసు కరిగిపోతుంది, అదే “పుష్పవిలాప కావ్యమై” మారుతుంది. ఇది కవి అంతరాత్మ ప్రతిధ్వని.

సన్నజాజి కన్నియ మాటలు, స్వేచ్ఛా తత్త్వం

సన్నజాజి పువ్వు పలికే మాటలు ఈ కవితలో తత్త్వాత్మక శిఖరం. “ఆయువు గల్గు నాల్గు గడియల్” అన్న మాటలో జీవితం ఎంత స్వల్పమో చెబుతుంది. అంత చిన్న జీవితాన్ని స్వేచ్ఛగా, ఆనందంగా గడపాలన్నది పూల ఆకాంక్ష. మనిషిలా భవిష్యత్తు ఆశలు లేవు, సంపాదన లేదు, అధికారం లేదు, కేవలం స్వేచ్ఛగా ఊగిపడే ఆనందమే. ఈ స్వేచ్ఛను కత్తిరించడమే మానవ స్వార్థం.

పూల సేవ నిస్వార్థ త్యాగం

పూలు తమ సేవను వివరించే భాగం చాలా హృద్యమైనది. గాలిని గౌరవించి సుగంధాన్ని పంచడం, భృంగాలకు తేనె విందు ఇవ్వడం, మనిషి కళ్ళకు హాయిని అందించడం ఇవన్నీ పూల నిస్వార్థ సేవలే. ఇంత సేవ చేసిన పూలను “స్వార్థ బుద్ధితో తాళుము, త్రుంప బోవకుము” అని అడగడం మనసును కదిలిస్తుంది. ఇక్కడ కవి ప్రకృతి మనిషి సంబంధాన్ని తల్లి బిడ్డ బంధంగా చూపించడం గొప్ప సాహిత్య విజయం.

గులాబి కోపం సమాజ విమర్శ

గులాబి బాల కోపంగా పలికే మాటలు మానవ సమాజంపై తీవ్రమైన విమర్శ. పూలను ఊలు దారాలతో బిగించడం, సూదులతో గుచ్చడం, ముడులు కట్టడం ఇవి అన్నీ పూలపై జరిగే హింసను స్పష్టంగా చూపిస్తాయి. ఈ వర్ణనలు కేవలం పూల గురించే కాదు; ఇవి మనిషి తన ఆనందం కోసం ఇతరులపై చేసే క్రూరత్వానికి ప్రతీకలు. “దయలేని వారు మీ యాడువారు” అన్న వాక్యం మన మనస్సులో ప్రశ్నగా మిగులుతుంది.

త్యాగం వృథా అవుతున్న సౌందర్యం

“మా వెలలేని ముగ్ధ సుకుమార సుగంధ మరంద మాధురీ జీవిత మెల్ల మీకయి త్యజించి” అన్న పంక్తులు పూల త్యాగాన్ని హృదయ విదారకంగా చూపిస్తాయి. పూలు తమ యౌవనాన్ని, సౌందర్యాన్ని, సుగంధాన్ని మనిషి కోసం త్యాగం చేస్తాయి. కానీ చివరికి అవి చెత్తకుప్పలో పడతాయి. ఈ దృశ్యం ద్వారా కవి మానవ కృతఘ్నతను, విలువల పతనాన్ని ఎత్తిచూపుతాడు.

“ఓయి మానవుడా!” అంతరాత్మకు పిలుపు

ఈ కవితలో అత్యంత ప్రభావవంతమైన సంబోధన, “ఓయి మానవుడా!”. ఇది పూల మాట కాదు, ఇది కవి హృదయం నుండి వచ్చే గర్జన. బుద్ధుడు పుట్టిన భూమిలో ప్రేమ చచ్చిపోయిందా? అందాన్ని హత్య చేసే హంతకుడిగా మనిషి మారిపోయాడా? ఈ ప్రశ్నలు మనల్ని ఆత్మపరిశీలనకు నెడతాయి. ఇక్కడ కవి మతం కాదు, మానవత్వాన్ని ప్రశ్నిస్తాడు.

చివరి ప్రార్థన కవిత్వ పరాకాష్ఠ

పూలను కోయలేక వట్టిచేతులతో తిరిగివచ్చిన కవి, తన హృదయకుసుమాన్ని ప్రభువుకు అర్పిస్తాడు. ఇది ఈ కవిత యొక్క పరమార్థం. బాహ్య పూజ కంటే అంతర్గత కరుణే నిజమైన భక్తి అని కవి చెప్పే సందేశం ఇది. “నా పై నీ కరుణశ్రీ రేఖలను ప్రసరించుము ప్రభూ” అన్న ప్రార్థనతో కవిత ముగుస్తుంది ఇది ఒక ఆత్మ శుద్ధి.

సాహిత్య విలువలు కాలాతీత సందేశం

పుష్ప విలాపం లోని సాహిత్య విలువలు అపారమైనవి. వ్యక్తీకరణ (Personification), ఉపమానాలు, సంబోధనలు, భావ గాంభీర్యం అన్నీ కలిసి ఈ కీర్తనను ఒక సాహిత్య శిఖరంగా నిలబెట్టాయి. ఇది భక్తి కవిత, సామాజిక విమర్శ, తత్త్వబోధ మూడు రూపాలలో వెలుగుతుంది. అందుకే ఈ కవిత నేటికీ, రేపటికీ ప్రాసంగికమే.

"ఇష్టగీతం" వ్యాసాలు ఒక్కో వ్యాసం ఒక్కో పేజీలో ప్రచురించబడు తున్నాయి. ప్రతి పేజీలో ఆ వ్యాస శీర్షికతో ఒకటి లేదా రెండు పదాల థంబ్‌నైల్ బానర్ ఉంటుంది. క్రింద వరుస క్రమంలో ఇతర వ్యాసాల థంబ్‌నైల్స్‌తో పాటు Previous / Next పేజీ పది బానర్లు అందుబాటులో ఉంచాను. థంబ్‌నైల్ పై క్లిక్ చేస్తే మీరు ఆపేజీలకు వెళతారు. ఈ వ్యాసాలు వరుసగా రికార్డ్ చేసి " ఇష్టగీతం " యూట్యూబ్ ఛానల్‌లో కూడా ప్రచురించబడతాయి. చదవడం లేదా వినడం అనేది పాఠకుడి సౌలభ్యానికే ప్రాధాన్యం.